του Παναγιώτη Κοκκόρη,
Α΄ Υποδιοικητή e-ΕΦΚΑ,πρ. Γ. Γραμματέα Κοινωνικών Ασφαλίσεων
Υπάρχουν κοινωνικά ζητήματα που δεν καταλαμβάνουν την πρώτη θέση στην επικαιρότητα. Δεν προκαλούν έντονες αντιπαραθέσεις ούτε γίνονται αντικείμενο καθημερινής δημόσιας συζήτησης. Παραμένουν όμως ανοιχτές πληγές για χιλιάδες ανθρώπους, οι οποίοι περιμένουν υπομονετικά μια δίκαιη λύση. Οι συντάξεις χηρείας αποτέλεσαν μία από αυτές τις περιπτώσεις.
Για πολλά χρόνια, οι σύλλογοι των δικαιούχων ανέδειξαν ένα αίτημα απλό αλλά ουσιαστικό: να πάψει να ισχύει η μείωση της σύνταξης μετά την πάροδο τριών ετών από την απώλεια του συζύγου ή της συζύγου. Μια διάταξη που δημιουργούσε την αίσθηση ότι η κοινωνική προστασία εξασθενεί με το πέρασμα του χρόνου, τη στιγμή που οι ανάγκες των οικογενειών δεν ακολουθούν ημερομηνίες.
Σχεδόν μία δεκαετία αργότερα, αυτή η εκκρεμότητα κλείνει. Και το μεγαλύτερο κέρδος δεν είναι μόνο η αλλαγή ενός νόμου. Είναι ότι αποδεικνύεται στην πράξη πως η Πολιτεία μπορεί να επανεξετάζει επιλογές του παρελθόντος και να διορθώνει ρυθμίσεις που αποδείχθηκαν άδικες.
Η κατάργηση της περικοπής των συντάξεων χηρείας μετά την τριετία αποτελεί μια ουσιαστική παρέμβαση κοινωνικής δικαιοσύνης. Με την πληρωμή των συντάξεων του Σεπτεμβρίου, στο τέλος Αυγούστου, η νέα ρύθμιση θα εφαρμοστεί για πρώτη φορά, μετατρέποντας μια νομοθετική πρόβλεψη σε πραγματικό αποτέλεσμα για τους πολίτες.
Όσοι είχαν ήδη δει τη σύνταξή τους να περιορίζεται από το 70% στο 35%, θα επανέλθουν στο αρχικό ποσοστό. Παράλληλα, περισσότεροι από 75.000 δικαιούχοι δεν θα βρεθούν ποτέ αντιμέτωποι με αυτή τη μείωση, ενώ αίρεται οριστικά κάθε ενδεχόμενο αναδρομικών επιβαρύνσεων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ρύθμιση που αφορά περίπου 122.000 συνταξιούχους οι οποίοι λαμβάνουν σύνταξη από προσωπικό ασφαλιστικό δικαίωμα και ταυτόχρονα σύνταξη λόγω θανάτου από διαφορετική ασφαλιστική σχέση. Οι δύο εθνικές συντάξεις διατηρούνται στο σύνολό τους, δίνοντας τέλος στην αβεβαιότητα για μειώσεις ή επιστροφές ποσών. Αντίστοιχα, ενισχύεται και η προστασία των παιδιών που έχουν χάσει και τους δύο γονείς τους.
Τα στοιχεία είναι σημαντικά, όχι επειδή αποτυπώνουν μεγάλα μεγέθη, αλλά επειδή πίσω από κάθε αριθμό υπάρχουν άνθρωποι. Υπάρχουν οικογένειες που περίμεναν για χρόνια μια απόφαση που θα αποκαθιστούσε το αίσθημα δικαίου.
Οι περισσότεροι πολίτες δεν θυμούνται τον αριθμό ενός νόμου ούτε το περιεχόμενο μιας υπουργικής απόφασης. Θυμούνται, όμως, αν η Πολιτεία στάθηκε δίπλα τους όταν το είχαν ανάγκη. Και αυτή ακριβώς είναι η ουσία της συγκεκριμένης μεταρρύθμισης: αναγνωρίζεται ότι η προστασία του επιζώντος συζύγου δεν μπορεί να αποδυναμώνεται επειδή πέρασε μια τριετία, ότι δεν μπορεί να ζητούνται αναδρομικά από ανθρώπους που δεν ευθύνονται για τίποτα και ότι διαφορετικά ασφαλιστικά δικαιώματα πρέπει να αντιμετωπίζονται με διακριτό και δίκαιο τρόπο.
Φυσικά, κάθε ουσιαστική κοινωνική πολιτική απαιτεί και τις αναγκαίες οικονομικές προϋποθέσεις. Η συγκεκριμένη παρέμβαση έγινε εφικτή επειδή η οικονομία δημιούργησε τον απαιτούμενο δημοσιονομικό χώρο.
Η αύξηση της απασχόλησης, η διεύρυνση της νόμιμης εργασίας και η εφαρμογή της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας ενίσχυσαν σημαντικά τα ασφαλιστικά έσοδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο κατά το πρώτο τετράμηνο του 2026 τα έσοδα υπερέβησαν τον στόχο του Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος κατά 517 εκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για έναν δείκτη που αντανακλά μια αγορά εργασίας με μεγαλύτερη διαφάνεια, καλύτερη συμμόρφωση και ισχυρότερη δυνατότητα χρηματοδότησης κοινωνικών πολιτικών.
Η κοινωνική πολιτική δεν αρκεί να εκφράζει προθέσεις. Χρειάζεται να στηρίζεται σε πραγματικές δυνατότητες. Και όταν αυτές δημιουργούνται, η αξία τους κρίνεται από το κατά πόσο επιστρέφουν στους πολίτες που τις έχουν περισσότερο ανάγκη.
Το ασφαλιστικό σύστημα δεν μετριέται μόνο με οικονομικούς δείκτες ή δημοσιονομικά μεγέθη. Μετριέται και με το επίπεδο εμπιστοσύνης που εμπνέει στους πολίτες. Κάθε φορά που μια αδικία διορθώνεται, ενισχύεται και η αξιοπιστία των θεσμών.
Τελικά, η επιτυχία μιας κοινωνικής μεταρρύθμισης δεν αποτυπώνεται μόνο στις σελίδες της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως. Αποτυπώνεται στην καθημερινότητα των ανθρώπων που αισθάνονται ότι το κράτος αντιλαμβάνεται τις ανάγκες τους και ανταποκρίνεται με δικαιοσύνη.
Γιατί η πραγματική αξία μιας μεταρρύθμισης δεν βρίσκεται στις εξαγγελίες. Βρίσκεται στη στιγμή που ο πολίτης διαπιστώνει ότι η αλλαγή έγινε μέρος της ζωής του.
